Aandacht!

Waar zit je toch met je gedachten

Wat je aandacht geeft groeit...is je reinste onzin. Nou ja, in een zeker zin dan. Beter kun je het vergelijken met "als je links kijkt, zie je rechts niets". Dat is ook precies waar de Mind (ego) goed in is,  je aandacht laten richten op iets, zodat je het wezenlijke niet ziet. Daardoor kan  het onwezenlijke reëel lijken en het wezenlijke irreëel. Waar je aandacht naar uitgaat, kan je zo in beslag nemen, dat je al het andere vergeet, dat kan positief alsook negatief plaatsvinden. 

Aandacht is m.i. een ego-woord, aan-dacht. Een vorm van denken. We zijn gaan geloven dat als we ergens aandacht aan geven, dat dat goed is en iets zonder aandacht doen niet zo goed is. Zelfs reclames spreken daarover (IKEA: "Aandacht maakt alles mooier"). Als ik ga schilderen en in een flow kom, bemerk ik achteraf dat ik een tijdje zonder aandacht was, geen gedachten ervoer en de creatie gewoon door mij heen kwam. Als het ikje een stapje opzij doet, kan inspiratie en creatie door je heen stromen. Met aandacht stapt ego er tussen in en wordt het een voorwaardelijke actie. Dat wat met je levensstroom resoneert, daar beweeg je van nature naar toe. Misschien is dat de reden dat men in het onderwijs al heel vroeg moet hameren op aandacht, omdat het schoolsysteem niet aansluit bij de natuur van de mens. Aandacht spreekt het brein aan, flow komt uit het hart. 

In het Engels zegt men "Paying attention". Grof vertaald betaal je met aandacht. Feitelijk geef je energie weg als je je gedachten richt op iets of iemand. Je betaalt als het ware met je energie. (Misschien dat het daarom ook niet moeiteloos gaat?) Anders is het om gewoon te kijken, zonder gedachten, zodat er energie naar (en door) jou kan vloeien, vanuit de ervaring die je door kijken opdoet. Dat klinkt voor mij als meer natuurlijk. Zonder woorden, zonder labels, zonder concepten, enkel kijken. 

'Go with the flow'

Vandaag liep ik in Pantropica, voorheen beter bekend onder de naam Orchideeënhoeve. In voormalige kassen heeft men er een belevenis gemaakt, van tropische planten waaronder orchideeën, andere prachtige bloeiers, vissen, vogels, aapjes en vlinders. Nu ga ik niet graag naar grote evenementen of andere plekken waar veel mensen samendrommen, omdat mijn zintuigen en dan voornamelijk het scherp voelen enorm overprikkeld kan raken. Maar omdat ik meer en meer in staat ben om de impact van de Mind uit te schakelen, en omdat het moment van aankomst niet druk was, kon ik mijn zintuigen als zien, ruiken en horen volop genieten. De kleuren en vormen kwamen zo heerlijk binnen, dat de Mind er geen schijn van kans had. Geen aandacht voor de Mind dus, maar ook aandachtsloos gewaar zijn van dat wat via de zintuigen waargenomen kan worden. 

Als je niet je aandacht hoeft te richten, gebeurt gewoon dat wat gebeurt en dat is het dan. Een natuurlijke manier van zijn. Ontspannen, spontaan, terwijl de Mind ergens op de achtergrond nauwelijks verstaanbaar is. De kleuren en vormen en ook geuren lijken helderder en tijd wordt dan niet ervaren. Terwijl we naar buiten liepen, merkte ik op dat ik een glimlach op mijn gezicht voelde, hoe lekker is dat. 

Sommigen noemen het "aan staan", als je vecht-vluchtsysteem je in een constante staat van paraatheid en alertheid houdt. Oh, heb ik dat trouwens al eens uitgelegd? Niet? Dan ga ik dat eerst maar even doen, want dat is essentieel voor dit blog, de reden ook waarom ik het nieuw leven heb ingeblazen. Nou, daar komt het dan.

Laat ik eerst maar eens een stelling poneren: ieder mens heeft een systeem wat bedoeld is om je in geval van (dreigend) gevaar te helpen beschermen. In ons zit net als in elke levensvorm een enorme overlevingsdrang, al vanaf het moment dat we beginnen met leven (ook in de baarmoeder trouwens). Wist je dat planten evolueren als zij zich bedreig voelen? Wat kan een plant doen als het zich wil beschermen tegen bedreigingen uit de natuur (rupsen, vlinders, planteneters)? Universiteit Leiden deed onderzoek naar hoe dit werkte voor Sint Jacobskruiskruid en ontdekte dat deze plant in de loop der tijd minder is gaan geuren om te kunnen overleven. Zij beschrijven dit proces op hun website. 

Anders dan het planten- en dierenrijk, kunnen mensen de eigen fysieke bouw niet zelf van binnenuit aanpassen (in het organisme zelf). Voor bescherming wordt daarom gebruik gemaakt van een ander mechanisme die ik hieronder verder toelicht.

Als voor een baby één of meerdere levensbehoeften niet vervuld kunnen worden, geeft dat stress en ervaart het dat als gevaar voor het eigen leven. Dat kan gaan over eten, warmte, veiligheid, gezien worden, binding en zich kunnen spiegelen in de verzorger(s). Dr. Gabor Maté duidt in zijn boeken en toespraken/interviews dat gebrek aan emotionele aanwezigheid van de ouder(s)/verzorger(s) een nog grotere negatieve impact heeft dan af en toe een pak slaag. Het kan leiden tot gedragsproblematiek, hechtingsproblematiek, verstoorde persoonlijkheidsontwikkeling, angst en paniekstoornissen, verslavingen in alle vormen enz. enz. 

Emotionele aanwezigheid is nodig voor binding, begeleiding in de emotionele ontwikkeling van het kind. Als dat voor een kind ontbreekt of gebrekkig is, kan dat leiden tot problemen in de rest van het leven. En het kind zal in eerste instantie de ouder/verzorger duidelijk willen maken wat het nodig heeft. Dat toont het kind met dat wat het kan: door geluiden te maken, bewegen en huilen en krijsen bijvoorbeeld. Als dat gedrag niets oplevert, stopt het kind daar uiteindelijk mee en is de eerste steen gelegd voor een verstoring in de emotionele ontwikkeling. Als een kind zijn/haar angst en paniek ervaart en op het huilen en krijsen geen gepaste respons krijgt, leert het zich aanpassen aan de ander, om zo toch nog een soort van veiligheid te kunnen bereiken. Een 'soort van' betekend dat het kind leert om de ander goed te observeren zodat het dat kan doen wat de ouder/verzorger niet verder verstoord of hindert om voor het kind te zorgen. 

Meten is weten

In de vorige eeuw werden door diverse wetenschappers onderzoek gedaan naar hechting en gebrek aan emotionele aandacht. In 1958 deed Harry Harlow een experiment met Rhesusaapjes. Gescheiden van hun moeder, kregen baby Rhesusaapjes de keuze uit een pluchen object zonder voeding en een ijzerdraad constructie met een flesje melk. De aapjes bleken overduidelijk te kiezen voor de nepmoeder van pluche boven de ijzeren variant en voeding vormde (hoe treurig ook) geen prioriteit. 

In de jaren '70 deed de Britse psycholoog John Bowlby (in Engeland) onderzoek naar de invloed van hechting bij kinderen in een vroege leeftijd, welk onderzoek later (in Nederland) werd verfijnd door de Amerikaans-Canadese onderzoekspsychologe Mary Ainsworth. Een toelichting op hun werk en bevindingen op de onderzoeken onder de noemer "Strange Situation" kun je hier zien.

Nog een onderzoek in 1970 (bekend onder de naam "Still face experiment") werd gedaan door de Amerikaanse ontwikkelingspsycholoog Dr. Edward Tronick. In deze (schrijnende) video zie je hoe een baby reageert als de moeder geen enkele sensitiviteit toont.

Voor wie na het zien van de beelden nog denkt dat een baby geheel niets meekrijgt van de omgeving, mag ernstig twijfelen aan de eigen empathische capaciteiten.

Survival of the fittest?

Wat de respons van de kinderen (en de baby aapjes) laten zien is dat er een overlevingsmechanisme in werking komt, niet door bewuste keuze van het kind, maar als een natuurlijke beschermingsreactie. Die reactie kent een aantal vormen:

• Vechten
• Vluchten
• Bevriezen
• Pleasen

Deze mechanismen heeft de mens de rest van zijn/haar leven ter beschikking. In de ontwikkelingsjaren dienen ze een doel, overleven. Daarna kunnen deze mechanismen aardig wat problemen veroorzaken. Het brein (zie eerdere posts) slaat alles op: na het te filteren, interpreteren, labelen en ordenen). In het onbewuste deel zit nog een taak van het brein: vergelijken (en alarmeren). Als er zich een situatie voordoet die door het (onbewuste) brein wordt herkend als gevaar (vergeleken met eerder opgedane ervaring) dan wordt er een alarm afgegeven aan het zogenaamde 'reptielenbrein'. Dan wordt als vanzelf en onmiddellijk één van de overlevingsmechanismen ingeschakeld, vergezeld van de werking van de Mind en emoties. Wie (nog) in de ban van de Mind is, zal dat geloven wat hij/zij voelt én denkt en ziet in de buitenwereld 'bewijzen' die het vechten, vluchten, bevriezen of pleasen rechtvaardigen. Wie in staat is de triggers in een vroeg stadium te herkennen, kan leren een keuze te maken om niet naar de Mind te luisteren en de ervaring voor wat het in het moment zelf is, te ervaren. Voor mensen die teveel en te lang zijn blootgesteld aan stress in de ontwikkelingsfase is dat in de meeste gevallen een pijnlijke opgave omdat een beschermingsmechanisme ook chronisch (langdurig en dan bedoel ik decennia) kan aanstaan. 

Wist je trouwens dat je vormen van het vecht-vlucht-bevries-please systeem ook in de dierenwereld terug ziet? Denk bijvoorbeeld aan prooidieren die zich als dood voordoen om niet door het roofdier gepakt te worden.

...

Zo, dat is me een lap tekst geworden. Tijd om even wat anders te doen. Zie ik je de volgende keer hier weer? Laat gerust een berichtje achter, dat wordt zeer op prijs gesteld.